તું છે…તો હું છું – ભાગ 3

"હવે તારે જે કરવું હોય તે કર." મને તને પસંદ કરવાની કોઈ ઈચ્છા નહોતી. ખરેખર, હું તો કોઈ પ્રયત્ન પણ ન્હતો કરી રહ્યો. આ કોઈ યોજના નો ભાગ નહોતો—એવું ન્હોતું કે હું સવારે ઉઠીને વિચારું કે હા, આજે તો લાગણીઓ વિકસાવવાનો દિવસ છે અને મારી જિંદગીને થોડી વધુ જટિલ બનાવવાની તક. નહીં, આ તો પતંગિયાં જેમ આવ્યું. એટલું શાંતિથી કે મને શરૂઆતમાં ધ્યાન પણ આવ્યું નહીં—જેમ કોઈ ધીમો ગુંજારવ હોય—પણ પછી જાણે એ જ એક અવાજ બની ગયો, જે સતત સંભળાતો રહે... મને લાગે છે કે આ નાની નાની બાબતોથી શરૂ થયું હશે. આવી લાગણીઓ એકદમ પૂરતી તૈયાર થઈને નથી...

ગુજરાત યુનિવર્સિટીની તરફથી માઉન્ટ આબુ ખાતે આયોજિત ફોરેસ્ટ કેમ્પમાં જવાની પસંદગી થઈ ત્યારે મને અપાર ખુશી થઈ. આ માત્ર કોલેજની એક્ટિવિટી નહોતી, તે યુનિવર્સિટી લેવલની એવી તક હતી જ્યાં ક્લાસ અને બુકથી બહાર શીખવાનું હતું. માઉન્ટ આબુ પહોંચતાં જ લીલાછમ, પહાડો અને તાજી હવાએ ઘેરી લીધું. મને ઉત્સાહ સાથે થોડી ઘબરાટ પણ થઈ. અંદરથી મને લાગ્યું કે આ પાંચ દિવસ શારીરિક, માનસિક અને ભાવનાત્મક રીતે મને પડકારશે. અને એવું જ થયું પણ. કેમ્પ પાંચ દિવસનો, પ્રત્યેક દિવસ તાલીમ, સાહસ અને શિસ્તથી ભરપૂર હતો. દરેક દિવસની શરૂઆત સવારે જલ્દી ઉઠીને વ્યાયામ, દોડ અને વોર્મ-અપથી થતી. શરૂઆતમાં અઘરું લાગ્યું, પણ ધીમે ધીમે...

નિર્ણય વગરનું માતૃત્વ: જ્યારે સ્ત્રીની પસંદગી સમાજ નક્કી કરે.પરંપરાની સાંકળોમાં બંધાયેલું માતૃત્વ નિર્ણય વગરની માતા બનેલી લતાબેન અને એક આખા સમાજની ચુપ્પીપરંપરા, અજ્ઞાન અને સતત ગર્ભધારણ વચ્ચે દબાતી સ્ત્રી   “બાળક જન્મ્યા પછી છ દિવસમાં હું ફરી ચૂલ્હા પાસે હતી… કારણ કે અહીં સ્ત્રીને માતા બનવાનો અધિકાર છે, પરંતુ આરામ કરવાનો નથી.” લતાબેન—ઉંમર માત્ર 30 વર્ષ. પરંતુ આ ઉંમરે તેઓ આઠ બાળકોની માતા છે. પ્રથમ બાળક 12 વર્ષનું છે અને સૌથી નાનું માત્ર 2 વર્ષનું. આ આંકડા માત્ર ગણતરી નથી; એ એક સ્ત્રીના શરીર, મન અને જીવન ઉપર લાદાયેલા સતત દબાણની સાક્ષી છે. લતાબેનની વાર્તા એક વ્યક્તિ પૂરતી સીમિત નથી....

કર્મના સિધ્ધાંત અનુસાર દરેક વ્યક્તિએ પોતાના કર્મના ફળ સુખ-દુઃખરૂપે જન્મ-મરણના ફેરા ફરી ભોગવવા પડતા હોય છે અર્થાત એવું માનવામાં આવે છે કે જીવનના દરેક દુઃખ કે જન્મ પાછળ કર્મ જવાબદાર છે, તો સ્વાભાવિક પ્રશ્ન થાય કે પ્રથમ કર્મ થયું કેવી રીતે કે જેના ફળ રૂપે આજે પણ જીવ દુઃખી છે અને ભોગવી રહ્યો છે, જીવાત્માનો કર્મ સાથેનો સહયોગ કેટલો પ્રાચીન છે? જેમ આ દુનિયાના સર્જન સંદર્ભે વિચારતા એક પ્રશ્ન હરહંમેશ થાય કે સર્જન કર્યું કોણે? ને કેવી રીતે? અર્થાત બાયોલોજીના નિયમ અનુસાર પ્રથમ કોણ આવ્યું? મરઘી કે ઈંડુ કેમકે ઈંડા વગર મરઘી શક્ય નથી અને મરઘી વગર ઈંડુ આવે ક્યાંથી,...

લાહોરના અનારકલી બજારની ભીડભાડ વચ્ચે, જૂની ઈમારતોની આડમાં એક નાનકડી પુસ્તકોની દુકાન હતી. દુકાનનો માલિક 'ચાચા કરીમ' તરીકે ઓળખાતો હતો. સફેદ દાઢી, આંખોમાં સુરમો અને ઉર્દૂ શાયરીનો શોખીન કરીમ આખા બજારમાં લોકપ્રિય હતો. પણ કોઈને ખબર નહોતી કે આ શાંત દેખાતો વૃદ્ધ હકીકતમાં ભારતીય ગુપ્તચર સંસ્થા (RAW) નો સૌથી કાબેલ જાસૂસ, મેજર રુદ્ર હતો. રુદ્ર છેલ્લા ૧૨ વર્ષથી પાકિસ્તાનમાં 'ડીપ કવર' મિશન પર હતો. તેનું કામ હતું દુશ્મનોની ચાલને સમજવી અને ભારત પર આવનારી મુસીબતને પહેલાં જ ડામી દેવી. એક વરસાદી રાત્રે, રુદ્રને એક સાંકેતિક મેસેજ મળ્યો. પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર એજન્સી ISI અને એક આતંકી સંગઠન મળીને ભારતના ઉત્તર સીમાડા પર...

રામપુર ગામમાં ત્રણ વર્ષથી સરખો વરસાદ નહોતો પડ્યો. જમીનમાં બધે તિરાડો ફેલાયેલી હતી, જાણે ધરતી આકાશથી દયાની ભીખ માંગતી હોય. એક સમયના લીલાછમ ખેતરો, હવે નિસ્તેજ હતા. કુવાઓ સુકાઈ ગયા હતા અને આશા મગફળી જેટલી સંકોચાઈ ગઈ હતી: વરસાદની તૃષ્ણાત દુનિયામાં સૂકી અને બરડ. ૩૯ વર્ષીય સ્કૂલની શિક્ષિકા કાશી, આ શુષ્ક દિવસોમાં પણ અતૂટ શ્રદ્ધા ધરાવતી હતી. તેના અવાજમાં શક્તિ અને આંખોમાં હંમેશા ગૌરવ હતું. તે પંદર વર્ષથી ગામડાની શાળામાં ભણાવતી હતી. તેનો પતિ, હરિરામ, જે એક સમયે કુશળ સુથાર હતો, હવે ગામમાં રખડી ખાતો, પોતાની જાત સાથે ગણગણાટ કરતો, બીજાઓ સાથે અસંગત રીતે બોલતો અને મોટાભાગે ઘરે બેસીને જમીનને...

આજે મિત્રોની વાત થશે, એ નિમિત્તે મૈત્રીની વાત થશે. બાળપણના મિત્રો યાદ આવશે. વીતેલા દિવસો યાદ આવશે. કરેલા મસ્તી તોફાન યાદ આવશે. એમાંથી કેટલાક સાથે હજીય મૈત્રી હશે. કેટલાક ભૂલાયા પણ હશે. કિશોરવયના મિત્રો સાથે વીતાવેલા સમયમાં કેટલાંક રહસ્યો પણ હશે. યુવાનીના દોસ્તોની મજા થોડી naughty પણ હશે.પ્રૌઢવયે તંદુરસ્ત હરિફાઇ , ખેલદિલી અને પ્રાપ્તિની ઉજવણી પણ હોય. વધતી વયે તન મનની મુંઝવણની વાત અને ફરી મુલાકાતની આશા સાથે “આવજે “ કહેવાય. મૈત્રીની વાતોમાં જો ઉપયોગી થવાની વાત આવે તો વપરાયાની લાગણી પણ ઉભરાય. વિશ્વાસ સાથે જ વિશ્વાસઘાત પણ ચર્ચાય. મૈત્રીની વાતોમાં ગુલાબી ને ગુલાલી વાતો આવે તેમ ક્યારેક રંગ ધુમ્મસમાં...

આપણા દરેકના જીવનનું સંચાલન કરતા કારણો કે પરિબળો જુદા જુદા હોય છે પરંતુ દરેક મનુષ્યના જીવનનું સંચાલન કોઈક અદ્રશ્ય શક્તિ દ્વારા થાય છે એ ચોક્કસ છે કેમકે જીવનમાં આપણું ધાર્યું ક્યાંય થતું નથી 60% થી વધારે જો જીવનમાં આપણું ધાર્યું થાય તો સમજવું કે આપણે ખૂબ નસીબદાર છીએ. પરંતુ કિસ્મતનું નિર્ધારણ પણ ચોક્કસ કશાક દ્વારા થતું હશે જેના પર આપણું નિયંત્રણ નથી. જો એવું સ્વીકારીએ કે કિસ્મતનું નિર્ધારણ કર્મો દ્વારા થાય છે તો પછી કર્મો કરાવતું પરિબળ કે શક્તિ કઈ છે તે પણ વિચાર માંગી લે તેવો પ્રશ્ન છે. કેમ કે ઘણા એવા કર્મો દરેક સેકન્ડે આપણા દ્વારા થાય છે...

દરરોજ સવારે ૭:૩૦ વાગે, જૂના માર્ટિન પોતાની નાની ઘડિયાળ દુકાન શહેરના મધ્યમાં ખોલતા. વયે ૭૮ના હોવા છતાં, તેમનાં હાથ આજે પણ સૌથી સ્થિર ગણાતા. લોકો કહેતા કે માર્ટિન ઘડિયાળોને એ રીતે સુધારતા જેમ કે કોઈ વેદના ધરાવતા ઘાવોને દયાળુ ઉપચારક ચીંધે—અપરંપાર ધીરજથી. એક વરસાદી સાંજે, ડેનિયલ નામનો ૩૨ વર્ષનો એક વ્યસ્ત એક્ઝિક્યુટિવ અંદર પ્રવેશ્યો. તણાવથી ભરેલું ચહેરું. તેણે પોતાની કિંમતી ઘડિયાળ કાઉન્ટર પર મુકી: “આ તાત્કાલિક સુધારવી છે. છેલ્લાં એક અઠવાડિયામાં બે મિનિટ પાછળ રહી છે અને મારે મહત્વપૂર્ણ મિટિંગ્સ છે. આવતીકાલે સુધી તૈયાર કરી શકશો?” માર્ટિને પહેલા ડેનિયલને જોયો, પછી ઘડિયાળને. “ઘડિયાળ પણ માણસ જેવા હોય છે,” તે શાંતિથી...

ઘણાંને ઘરનો જબરો મોહ હોય છે. બધું ઘરનું જ જોઈએ. ખાવાનું ઘરનું, સૂવાનું ઘરનું, ઘરવાળી ઘરની...જોકે, ઘરવાળી તો ઘરની જ હોય ! બહારની હોય તોય ઘરમાં ન ચાલે. એ ખરું કે પરણે નહીં ત્યાં સુધી, છોકરો બહારનું ખાઈને જ મોટો થતો હોય છે. ભણવાનું ગામની બહાર હોય તો છોકરો મેસમાં ખાઈને બધું 'મેસ' કરતો હોય છે ને સિલકમાં મેશ જેવો જ રહી જતો હોય છે. એ બિચારો તો છેક પરણે ત્યારે ઘરનું ખાતો થાય છે. મારું પણ એવું જ હતું. નાનો હતો ત્યારે બાએ કોળિયા ભરાવેલા, તે પછી તો રજાઓમાં ઘરે જવાનું થતું તો ઘરનું ખાવાનું મળતું. એ પછી નોકરી...